Bengkong Wanoja Ti Tanjungsari

Februari 21, 2011

Ku: Tedi Permadi

Duméh kacaritakeun di lebah terminal angkutan kota Kecamatan Tanjungsari, Kabupatén Sumedang, aya béngkong wanoja nu pada ngadeugdeug ti mana-mana, boh ti nu deukeutna boh ti nu jauhna, Kuring ngahajakeun ngulampreng ka lebah dinya.

Alatan teu apal di mana perenahna, nya mapaykeun ka warung sangu nu aya di sabudeureun terminal. Enya waé, ngaran Bu Épong téh geus teu bireuk deui, da saha-saha nu aya di dinya pada nunjukkeun ka lebah Gang Masjid nu paeunteung-eunteung jeung pom bensin.

Barang anjog ka bumina nu liuh ku tutuwuhan tur matak pikabetaheun, bengkong nu boga ngaran Épong Atikah Rostiana (42 thn), ngahiap kuring bari nyuguhan tur ngajak ngobrol sabudeureun pangabisana dina marajian.

Nyunatan ti saprak SD
“Aduh hilap deui nya, da saleresna mah nuju kelas 5 SD oge tos jalan kana nyepitan téh, harita kinten yuswa 11 taun, namung masih kénéh disarengan ku pun bapa. Ari nyepitan nyalira mah saparantosna abdi nincak SMP nuju taun 1970an, da harita dina sadinten téh sok aya kana 10 dugi ka 15 urang nu disepitan tur tempatna ogé patebih, nya abdi ka kalér pun bapa ka kidul” kitu jawaban Épong basa ditanya ti mimiti iraha bisa nyunatan téh.

“Ari nu jadi sarat pikeun jadi bengkong mah nya kudu luas waé, teu aya nu sanésna. Atuh nuju abdi ngawitan diajarna mah, nya ningalikeun waé waktos ngingiring ka pun bapa upami aya nu nyepitan, da ti putra-putrana nu sapuluh téh, nu sok dicacandak mah mung abdi wungkul. Harita, nuju ngawitan mah, abdi mung nyepengan murangkalih nu badé disepitan sareng ngasong-ngasongkeun alat, sapertos babango, tanduk, sareng péso tikel nu diperyogikeun ku pun bapa” ceuk Épong nerangkeun deui.

Sanggeus dipercaya ku bapana kalayan meunang peupeujeuh sangkan ulah ngahargakeun jeung pipilih jalma, Épong mimiti lalampahan nyunatan sosoranganan; nu deukeutna di daérah Genténg, Pasanggrahan, jeung Sumedang, atuh nu jauhna ka daérah Tasikmalaya, Sindanglama, jeung Bantarujeg.

Ari dina prakna nyunatan, Épong bisa diangkir ka tempat nu boga hajat atawa nu boga hajat ngahajakeun datang ka Tanjungsari, malah aya ogé nu mondok nepi ka walagri deui. Nurutkeun pangalaman Épong, umur budak sunat nu merenah mah ulah kagok, upama orok, nya sakira umur dua bulan atawa tacan nangkuban, upama budak leutik ulah nu keur meujeuhna kembang buruan, atuh upama geus sawawa, nya moal susah deui kana ngurusna.

Dina lebah nyunatan, Épong éstu digawé ukur ngan manéhna sorangan kalayan taya asistén atawa pembantu. Kitu deui dina sababaraha kali kagiatan sunatan massal nu kungsi diiluan ku Épong, boh nu di Bandung, Kadungora Garut, atawa Sumedang. Épong kakara ngarasa perlu aya nu mantuan mun aya nu ngadon nyunatan di imahna, nya éta lebah ngurus budak sunat nepi ka walagri anu karepna sok diladenan ku adina. Upama diangkir ka nu jauh, Épong kakara merlukeun dibarengan ku salakina.

Ti saprak mimiti nyunatan tug nepi ka ayeuna, Épong nerangkeun yén geus aya kana duapuluh rebuna nu disunatan ku manéhna, malah baréto mah sok rajeun ditulis ngaran-ngaran budak sunat téh. Ngan kabehdieunakeun, tara pirajeuneun alatan ku sibuk téa.

Budak Sunat Sawawa
Siga béngkong atawa paraji sunat lianna, Épong ogé tangtuna kungsi nyunatan budak sunat nu umurna geus sawawa, “Malah lain ngan saukur sakali dua kali, aya kana ratusna mun dicatetkeun mah” ceuk Épong mairan.

Ari budak sunat nu geus sawawa mah, biasana sok ngahajakeun ngadon ka Tanjungsari malah nepi ka mondokna sagala, aya nu ngan tilu poé, aya ogé nu nepi ka saminggu. Ngan Épong nambahkeun, tacan kungsi kapaluruh naon anu jadi marga lantaranana loba budak sunat nu sawawa apaleun ka manéhna. Ngan nu pasti mah, budak sunat nu geus sawawa téa, lolobana mah urang non-muslim nu arék asup kana agama Islam atawa turunan etnis Cina jeung non-muslim nu kudu disunatan lantaran keuna ku alesan kasehatan. Jeung deui, lolobana nu daratang téh ti nu jauhna, saperti Bandung, Bogor, Sukabumi, Jakarta, malah mah ti Surabaya ogé kungsi aya nu datang.

Dina nyunatan nu geus sawawa, Épong nyebutkeun yén manéhna teu ngarasa ragab ku itu ku ieu sarta taya bédana jeung nyunatan budak leutik. “Dalah nu umurna geus sawawa ogé ari dina prakna mah siga budak leutik waé satungtung tacan cageur mah, taya kaéra deuih. Atuh upama aya nu hayang nyahoeun kana bobogaanana, si budak sunat téh teu kireum-kireum sok rajeun mukakeun sarungna ku sorangan” ceuk Épong deui.

Ngan leuwihna dina nyunatan nu geus sawawa, nya éta ngantengna tali duduluran tur manjang nepi ka ayeuna. Malah Épong mah nyebutkeun “Resepna janten paraji sunat téh, Alhamdulillah janten seueur baraya, contona waé, upama mareng kana lebaran téh sok aya waé nu barangkirim”

Épong Jeung Dokter
Dina biaya nyunatan atawa ipekah nu katampa, lebah Épong kacida béda pisan jeung prakték dokter nu matok harga pikeun sakali sunat, jeung deui pikeun Épong mah nu ngaranna ipekah téh tara diwatesanan tur sagemblengna disérénkeun kana kasanggupan nu boga hajat. “Ti payun dugi ka ayeuna ogé abdi mah tara mangaoskeun, ah sapadipasihanna waé, ageungna aya nu masihan saratus rébu atuh dina alitna nya aya nu lima puluh rébu, malih mah aya anu kirang, ditampi wé da abdi mah henteu mangaoskeun” kitu ceunah.

Atuh dina mangsa kiwari ku lobana dokter nu muka prakték sunat di mana-mana, budak leutik nu disunatan ku Épong mingkin saeutik waé, komo dina bulan Sapar mah taya pisan saurang-urang oge. Atuh dina bulan-bulan sejenna paling loba nepi ka sapuluh urang.

Basa ditanyakeun naha aya karep pikeun nurunkeun pangabisana ka barudak ngora, Épong ngarasa wegah, pokna téh “Henteu ari maksad ngalungsurkeun mah, margina moal katurutan sareng karunya waé ku capéna, komo murangkalih ayeuna mah bénten sareng anu kapungkur, sok babari barosénan!”***


Salman

Maret 28, 2010

Salman téh pituin urang Pérsia. Éta sababna, anu matak katelahna ogé Salman al-Farisi. Hartina Salman urang Parsi.

Pérsia, nu ayeuna disebut Iran, kawilang hiji nagara anu geus maju ti béh ditu kénéh. Keur jaman nu séjén harirup basajan, jalma anu araya di Pérsia mah geus loba kanyahona.

Urang Pérsia harita disebutna Majusi, lantaran maranéhanana nyarembah kana seuneu.

Salman téh lahir di désa Jayy anu pernahna teu jauh ti kota Isfahan ayeuna. Harita mah disebutna Asbahan. Kolotna kawilang jalma cukup. Sanajan ngan ukur kana tani, tapi kawantu tanahna lega, atuh beunang disebutkeun tara kurang nanaon.

Éta sababna Salman ku kolotna tara kungsi dititah-titah kana gawé. Keur naon, da sagala kaperluan geus nyampak. Kawajiban Salman sapopoéna taya deui iwal ti ngajaga pirunan seuneu anu dipaké sesembahanana téa. Indung bapa Salman téh Majusi anu leket pisan. Nurutkeun kapercayaan harita, sangkan henteu pegat dipikanyaah ku Déwa seuneu téa, pirunan seuneu sesembahan nu aya di jero imah téh ulah nepi ka pareum. Sina ngagateng baé beurang peuing. Éta tandana bakal diasih terus ku déwa, cenah.

Ku sabab harita Salman ti leutik kénéh, beunang disebutkeun tara ingkah kaluar ti jero imah manéhna téh. Ku kolotna mémang diomat-omatan pisan, supaya seuneu téa ulah nepi ka pareum. Akibatna Salman jadi teu nyaho nanaon kaayaan di luareun imahna.

Sakali mangsa, bapana téh keur nyieun wangunan anyar keur gudang. Manéhna teu bisa indit ka kebonna. Padahal aya nu kudu diala di dinya téh. Lantaran pagawéanana teu bisa ditinggalkeun téa, nya manéhna nitahan Salman.

”Keun sapoé ieu mah,” cék bapana ka Salman, ”Bapa anu nungguan seuneu bari sakalian nganggeuskeun ieu hanca. Manéh mah ka ditu baé heula ka kebon. Tapi omat ulah lila. Kudu buru-buru balik deui!”

Dititah kitu Salman ngarasa atoh. Keur mah eukeur hayang ti béh ditu kénéh ulin, ayeuna aya kasempetan. Atuh ti barang kaluar ti imah gé, Salman teu eureun-eureun alak-ilik ka ditu ka dieu. Leumpangna teu bisa gancang, da sapanjang jalan asa loba pisan téténjoan.

Di hiji tempat manéhna ngaliwat ka lebah garéja. Keur manéhna mah éta bangunan téh kacida anéhna, lantaran béda jeung imah-imah nu séjénna. Ku sabab panasaran téa, nya terus manéhna nyampeurkeun. Barang geus deukeut, ti jero kadéngé sora rada-rada dilagukeun.

”Aya naon nya di jero téh?” cék haténa beuki panasaran.

Lantaran keukeuh hayang nyaho, sup baé manéhna asup ka jero. Ka nu aya di deukeut lawang. Salman nanya.

”Aya naon ieu téh?” pokna.

”Teu aya nanaon. Keur ibadah baé sakumaha biasa.”

”Ibadah?” Kapanasaran Salman beuki nambahan. Manéhna terus asup nepi ka aya di jajaran panghareupna.

Bari terus nénjokeun téh, haténa mah teu eureun-eureun tumanya. ”Naha di dieu mah ibadah téh béda jeung di imah?”

”Agama naon ieu téh?”pokna ka nu aya di gigireunana.

”Nasrani,” cék nu ditanya bari semu héran.

Salman beuki panasaran. Geuningan bet aya agama séjén. Sugan téh saréréa nyembah seuneu sakumaha kolot-kolotna di imah. Ari ieu geuning aya agama séjén anu béda kabina-bina.

Inditna ka kebon téh jadi teu tulus, lantaran kapopohokeun. Sabubarna anu kabaktian di dinya, Salma mah henteu terus balik. Manéhna terus tatanya ka sababaraha urang. Nepi ka manéhna meunang béja cenah di nagara Syam aya garéja anu leuwih gedé. Umatna gé leuwih loba.

Basa kaluar ti jero éta garéja, poé geus soré. Salman gé terus baé balik ka imahna. Sihoréng méh sapoé jeput indung bapana kokotéténgan néangan. Basa geus tengah poé Salma can balik kénéh baé, maranéhna melang bisi kuma onam. Nya ngajurungan badégana sina nyusul ka kebon, Cenah taya tapak-tapakna Salman nepi ka kebon. Atuh indung bapana téh beuki teu puguh rarasaan.

Basa Salman ngurunyung téh, saréréa ribut campur atoh.

“Ti mana baé ari manéh?” cék bapana.

Salman henteu ngabohong. Ku manéhna dicaritakeun baé yén awahing ku panasaran, terus asup ka garéja milu ka nu keur araya di dinya.

“Manéh milu asup ka garéja?” cék bapana kagét.

“Enya!” cék Salman.

“Awas!” bapana jadi ngambek. “Ti semet ayeuna manéh teu meunang sakali-kali deui asup ka dinya. Komo jeung milu ibadah mah. Nanaonan. Nyaho teu? Maranéhna mah jelema sasar. Manéh ulah kababawa ku nu teu paruguh.”

Sanajan harita teu papanjangan, tapi dina haténa mah keukeuh ngarasa panasaran. Beuki dieu Salman beuki hayang nyaho, naon sabenerna nu disebut agama Nasrani téh. Tapi ari rék mungpang kana kahayang kolotna, manéhna gé teu wani.

Ngan ku sabab keukeuh hayang nyaho téa, ahirna mah manéhna gilig. Basa aya kafilah ti Syam datang ka lemburna, manéhna milu. Bari jeung sasat kabur, da ka kolotna mah teu bébéja.

Sadatangna ka Syam, nu pangheulana ditéangan téh garéja. Salman geus meunang béja yén lamun hayang nyaho agama Nasrani kudu tatanya ka uskup. Ari uskup pan matuhna téh di garéja.

Basa geus tepung jeung Uskup, Salman balaka hayang diajar agama Nasrani. Ku éta uskup dibaeukeun pisan. Malah terus disina matuh di dinya. Dina prakprakan sapopoéna, Salman téh ngaladénan sagala rupa kaperluan ibadah di garéja.

Mimitina mah manéhna téh ngarasa senang baé nu aya. Tapi lila-lila manéhna jadi nyaho kaayaan nu sabenerna. Unggal-unggal khutbah éta uskup téh umajak ka saréréa sangkan ulah ngarasa lebar sidekah harta. ”Lantaran engkéna éta sidekah téh bakal dipaké nulungan jalma-jalma nu katalangsara,” pokna. Ku diajak kitu téh teu kurang-kurang nu masrahkeun hartana, boh duit boh perhiasan.

Ngan apan Salman nyaksian pisan. Harta tina sumbangan jeung sidekah téh ku uskupna ngan saeutik pisan anu bener-bener dipaké nulungan jalma-jalma anu katalangsara mah. Lolobana mah disimpen baé ku manéhna sorangan.

Tina nyaksian jeung ngalaman pisan kajadian sarupa kitu, Salman jadi mindeng hulang-huleng. Cék dina haténa, ieu mah lain agama anu bener. Moal enya aya ajaran papalingpang pisan jeung prakprakan sapopoéna.

Tapi salila éta téh manéhna gé teu nyaho kudu kumaha jeung kudu ka saha tatanya. Lantaran salila ieu apan uskup téh ku manéhna dianggap hiji-hijina jalma anu loba kanyahona ngeunaan agama.

Dina hiji mangsa, waktu Salman keur balanja di pasar, manéhna ngadéngé aya nu nyebut-nyebut pajar di tanah Arab geus aya nabi anyar. Nu keur ngadarongéng téh ku Salman terus disampeurkeun. Enya baé, maranéhna téh keur nyararitakeun sual éta.

Lantran hayang nyaho téa, Salman terus tatanya. Tapi, manéhna rada ngahuleng barang dibéjaan yén tanah Arab téh pernahna jauh pisan.

”Kumaha jalanna mun hayang nepi ka dinya?” cék Salman ka nu araya di dinya.

”Panggampangna mah milu waé jeung kafilah anu sok daragang ka dieu.”

Harita kénéh Salman terus néangan kafilah Arab anu keur aya di dinya.

”Mun kuring hayang milu ka tanah Arab, kudu sabaraha mayarna?” cék Salman.

”Ku onta hiji wé,” cék si pingpinan kafilah téh.

”Onta mah kuring teu boga. Kumaha mun ku sapi?”

Si pingpinan kafilah téh nyidikkeun Salman rada lila.

”Rék naon ka ditu? Rék nepungan baraya?” pokna.

”Ah, henteu. Hayang nyaho wé,” témbal Salman.

Sanggeus adu tawar, teu burung ahirna mah manéhna ngidinan Salman milu jeung kafilahna. Minangka mayarna ku sapi dua. Ngan di satengahing perjalanan ku pingpinan kafilah téa Salman dipasrahkeun ka kafilah séjén.

“Manéh mending milu jeung kafilah séjén mun hayang téréh nepi ka ka tanah Arab mah,” pokna ka Salman. Salman gé teu réa tatanya deui, nurut baé.

Ari sihoréng, manéhna téh dijual, dianggap abid. Nyaho-nyaho sotéh geus aya di perjalanan. Manéhna kudu naktak mundak ngakutan babawaan nu bareurat. Waktu manéhna nolak, bet dirangkét ku nu séjén. Sanggeus tatanya, Salman kakara nyaho yén dirina téh geus dibeuli.

Sanajan banget nya handeueul, tapi manéhna teu bisa kumaha. Nya nurut baé kana kahayang dununganana. Ngan basa ngadéngé béja yén tujuan kafilah dununganana téh ka Madinah, haténa rada kaubaran. Geuningan sarua di tanah Arab kénéh, cék haténa.

Harita Rasululloh aya kénéh di Mekah, tacan hijrah ka Madinah.

Ari di Madinahna, Salman téh ngadunungan ka urang Yahudi.

Sanggeus aya di Madinah, Salman beuki mindeng ngadéngé béja ngeunaan Rasululloh. Haténa beuki geregeteun hayang buru-buru tepung jeung anjeunna. Tapi teu bisa kumaha, da puguh manéhna téh geus lain jalma merdéka.

Engké, sabada Rasululloh hijrah ka Madinah, Salman laksana tepung jeung anjeunna. Sarta nya harita Salman manggihan hiji panutan anu salila ieu ditétéangan ku manéhna. Sanggeus tepung jeung Rasulullah mah haté Salman henteu marojéngja deui. Haténa panceg imanna pageuh. Salman kaselir jadi sahabat Rasulullah anu jenenganana bakal seungit nepi ka iraha baé.

Tina Taréh Rasululloh, Karya Abdullah Mustappa


Basa Sunda Urang Malingping

Maret 13, 2010

Seratan Kang Avid

BAHEULA mah, keur resep udar ador, sok loba kerang-kerung mun pareng ngobrol jeung urang Malingping teh. Komo nu di pasisian mah, sabab salian ti loba kecap-kecap nu teu kaharti, lentongna oge aneh. Orokaya, jadi hese nangkep maksud omonganana. Tapi lila-lila mah biasa deui. Ku mindeng tatanya jeung remen ngadenge mah bisa oge geuningan.

Na kumaha kitu basana? Nya beda we. Munasabah sabenerna mah,da di unggal daerah ge sok pasti boga basa wewengkon masing-masing nu teu kapanggih di daerah sejen. Jadi lain di Malingping atawa Banten bae.

Nu puguh mah, rata-rata urang Malingping mun ngobrol basana kasar, ceuk ukuran urang priangan mah. Basa pamajikan dibawa nganjang ka Malingping kungsi reuwas pedah aya nu nyebutkeun hulu, lain mastaka, ka manehna. Basa ku kuring dijelaskeun yen memang basana kitu, lain maksud nyinggung, karek ngartieun. Malah sok imut kanjut mun ngadenge deui teh.

Padahal cenah, aslina basa Sunda mah memang kitu. Nu hartina egaliter, teu ngabedakeun saha nu diajak ngomong. Ngobrol ka cacah jeung ka menak nya sarua bae. Ayana undak-usuk basa -nu nyababkeun basa aslina karasa jadi kasar /teu nyakola- mah hasil pangaruh basa tatar priangan mangsa kaereh ku Mataram.

Tapi teu saeutik oge urang Malingping geus ngarti kana undak usuk basa. Utamana urang puseurna nu kungsi sakola jeung remen hubungan jeung urang priangan pendatang. Sakola memang salah sahiji ‘sarana berkembangna’ basa nu ‘mriangan.’ Sabab guru-guruna, utamana guru-guru senior, lolobana memang datang ti tatar priangan, saperti Sumedang, Ciamis, Tasik jeung Garut. Baheula mah can loba urang Malingping asli nu bisa sakola luhur nepi ka jadi guru.

Tah, nu ngartieun mah, mun nyahouen ngomong jeung urang nu datang ti priangan teh sok milu lemes, sanajan ari ngobrol jeung papadana mah biasa bae beledag beledug. Aya oge nu jadi ngadadak mindel. Basa diseleksek, sieun salah omong pokna.

Ku sabab lentong mah hese ngagambarkeunanan, nu bisa dicaritakeun di dieu mah kecap-kecap nu kuring di anggap aneh bae. Urang tataan geura:

Urang Banten, umumna nyebutkeun ka dirina (jalma ka hiji) teh kami. Sedeng ka nu diajak ngobrol dia. Kecap kami, di priangan aya oge, tapi teu ilahar atawa arang langka dipake jang nyebutkeun sorangan. Biasa kadenge teh sok dipake jang nyalin sesebutan diri Pangeran dina khutbah. Sedeng kecap dia mah jigana ngan aya di tatar banten wungkul.

Urang Malingping/Banten oge nyebut akang (milanceuk) teh ku kaka. Akarna mah jigana sarua, neneh tina kecap raka

Tong heran mun urang Malingping remen nyebut burung. Lain hartina nyebutkeun urang gelo, atawa nyaritakeun nu teu jadi, tapi burung teh kecap panganteb nu fungsina kira-kira sarua jeung atuh.

“Kadieukeun burung bukuna bade disimpen mah!”

Kecap-kecap sejen:

Lila : kebel
Hese : gati
Da : ja
Ngambek : marah
Jiga : doang
Tara : telok
Tukang : buri
Ribut : haliwuh
Ngobrol : cacahan
Loba gaya : lalagaan
Embung : endung
Sukur : kamayangan
Anjir : bagor
Engke : engkin (ieu mah ilahar di daerah Cianjur, Karawang, Sukabumi, Bogor ge)

Aya oge kecap-kecap nu arang langka dipake ku urang priangan tapi ilahar di Malingping mah:

Geuwat : geura
Lalaonan : Anca
Pisan : Amat
Terus : laju
Hade/Alus : Endah

Aya nu tibalik. Isin, di priangan mah lemes, tapi di Malingping mah kasar. Sabalikna jeung era.

Mun urang malingping nganahakeun (naha bet) cukup ku kecap pan?

“Pan, motorna diparkir di dieu?”

Aya deui nu aneh. Rarangken –na di Malingping mah jadi –an. Mun nyebut pangkasepna teh jadi pangkasepan.

Kahade atawa mangka hade jadi nu hade

Nu aneh deui mun nyebut pamajikan atawa awewe cukup ku ewe bae. Jorang ceuk urang priangan mah. Tapi biasa bae ceuk urang ditu mah.

Jadi tong heran mun hiji mangsa urang Malingping ngomong “pamajikan keur di ewe Lurah” bari kalem-kalem bae. Tong mikir nu lain-lain, da manehna mah keur ngobrolkeun yen pamajikanana keur aya di pamajikan pa lurah. Kitu. ***


Sunda Mekar

Maret 13, 2010

(Cip : Endu Sulaeman Apandi)

1. Cacandran para luluhur

Ciri bumi dayeuh Pancatengah

Ciri dayeuh Pancatengah

Lemah duhurna lebak lengkobna

Lemah padataranana

Nagara mukti wibawa

Perlambangna congkrang kujang papasangan

Yasana para budjangga

Teu saluyu dinyatana

2. Pasundan tanahna subur

Gemah ripah ma’mur loh jinawi

Gemah ripah Ioh jinawi

Gunung-gunungna cur-cor caina

Makplak pasawahanana

Cukul sugri pakebonan

Karaharjaan mancer mawur ka jauhna

Nagri nanjung panjang punjung

Nagri sandang murah pangan

3. Sunda surup kana tangtung

Sunda sieup ngumbang ka wandana

Sieup ngumbang ka wandana

Ajeg-adegna budi basana

Teu narakeun wawanena

Someah narima semah

Matak betah kanu ngadon bubuara

Tara ebreh pangartina

Teu nembongkeun ka bisana

4. Tetekon basa karuhun

Sunda sadu sandi santa budi

Sunda sandl santa budl

Leuleus jeujeurna liat talina

Teguh pamadeganana

Sagolek pangkek dayana

Tara mundur mun tacan kacanir bangban

Teu renjagan teu gembangan

Ayem pasipatanana

5. Seuweu-siwi Siliwangi

Teureuh terah pencar Pajajaran

Terah pencar Pajajaran

Mangka waspada Sunda Sawawa

Sing priyatna ngariksana

Ngaraksa hemoh caina

Tetep aman Pasundan jaya santosa

Mekar Kabudayaanana

Sunda Jatnika waluya.***


Ngaruat ku Kaset Ketuk Tilu

Maret 13, 2010

Mun tas aya nu cilaka di Situ Ciburuy kudu ngaruat bari nanggap ketuk tilu. Ngan ku sabab kasenian ketuk tilu kiwari geus langka, atuh ngaruat teh cukup nyetel kasetna we wungkul.

Sigana pikeun urang Sunda mah pada apal kana lagu “Bubuy Bulan” anu rumpakana : Bubuy bulan, bubuy bulan sangray bentang, panon poe, panon poe disasate, unggal bulan, unggal bulan abdi teang, unggal poe, unggal poe oge hade. Situ Ciburuy laukna hese dipancing.. jeung saterusna.

Kalimah nu panungtung nyabit-nyabit soal Situ Ciburuy, hiji situ nu perenahna di daerah Ciburuy, Kacamatan Padalarang, Kabupaten Bandung, nu cenah laukna hese dipancing atawa diuseup. Nu ngarang eta lagu kawasna samemeh nyanggi kungsi tetelepek ka kokolot nu apal kana Situ Ciburuy, da memang lauk nu aya di Situ Ciburuy hese dipancingna. Kitu teh pikeun jalma nu teu apal kana itungan wanci jeung kana karesep karuhun nu ngageugeuh eta tempat. Kabuktian waktu Pamarentah Kabupaten Bandung ngayakeun konkur nguseup, loba nu ngabulasin, padahal eta situ samemehna dipelak rewuan kintal.

Pikeun nu sok sering ka Jakarta kalawan rutena ngaliwatan Cianjur, atawa nu sok nyaba ka Cianjur jeung Sukabumi pasti sering ningali Situ Ciburuy, anu lokasina sisi jalan raya Padalarang, mun ti gerbang tol Padaleunyi aya kana 4 km-na. Kiwari di hareupeun tempat karcis dipake mangkal beus Damri jurusan Ciburuy-Alun-alun Bandung.

Nurutkeun katerangan patugas nu ngokolakeun kawasan wisata Situ Ciburuy, legana situ aya kana 50 hektarna, cenah nepi ka taun 1970-an legana teh aya kana 80 hektarna, ngan ku sabab caina beuki orot, tur lahan nu geus jadi daratan dipake tatanen ku masarakat, situ jadi ngaheureutan.

Nepi ka taun 1970-an Situ Ciburuy masih keneh sok diruat ku kasenian “Ketuk tilu” salasahiji kasenian rayat nu ngaranna nyoko kana waditra pamirigna anu poko, nyaeta ketuk atawa penclon tilu siki, diwuwuh ku kendang, kulanter, rebab, kecrek, kempul jeung goong. Eta kasenian mintonkeun ronggeng, pikeun ngahibur nu lalajo, pangpangna pamogoran.

Cenah mah teu meunang diganti ku kasenian naon bae,saperti ku wayang golek, degung, komo ku dangdut mah. Mun teu dilakonan kahayang karuhunna, sok aya balukarna pangpangna ka masarakat nu aya di sabudeureun situ, atawa ka tatamu nu ngadongdon ka eta tempat. Loba kabejakeun nu keur lalayaran ngadadak parahuna tikelebuh, atawa nu ngojay tikerelep, bari jeung teu muncunghul deui.

Lamun aya kajadian jalma anu titeuleum, sering nepika palastrana, malah mah bugangna oge leungit siga dilegleg ku jurig cai. Eta jalma nu titeuleum bakal kapanggih deui, boh dina kaayaan hirup atawa geus jadi bugang lamun nanggap heula kasenian ketuk tilu. Malah kiwari oge mun pareng aya kajadian saperti kitu sok nanggap ketuk tilu, sanajan ngan ukur ku kaset, sabab dina pajamanan kiwari rombongan kasenian ketuk tilu nu sok biasa dipake ngaruat geus tumpur. Papadaning kitu, mun eta sarat dicumponan (sanajan ku kaset), cai teh siga nu digurat, garisna lempeng kana tempat jalma nu titeuleum tea, terus ngaburial, dina ulekan caai ujug-ujug mumbul jalma nu kacilakaan tea.

Kitu deui lamun aya konkur nguseup salawasna kudu nanggap heula ketuk tilu, paling copel nyetel kaset ketuk tilu, kilang kitu ulah wawayagon, dina harti ulah ngan ukur nyetel kaset, laguna kudu lagu buhun saperti kembang beureum jeung buah kawung, sarta sorana kudu kadenge ka sakuriling situ. Biasana sangkan aweuhanana rada lega sok diakalan make toa.Tangtu bae samemehna kudu diayakeun do;a salamet, sarta diwuwuh ku rupa-rupa sasajen.

Ceuk kokolot urang dinya, mun teu make sora ketuk tilu, salian nguseupna moal beubeunangan, oge nu nguseupna sok katarajang kasakit atawa bakal aya kajadian nu teu dipiharep.Sabalikna mun kahayang karuhun ditedunan, sanajan jalma nu teu biasa nguseup, hasil nguseupna sok mucekil. Ceuk paribasana mah clom guriwil.

Salian ti eta, nurutkeun Abah Ence kokolot di eta lembur, mun nguseup di Ciburuy kudu apal kana wanci tatanen. Urang Ciburuy mah geus pada apal, mun usum derep, gacong, atawa pare keur dietem, oge mun keur raeng sora empet-empetan tina jarami pare, cindekna keur usum panen, tara pirajeuneun nguseup, da tangtu, sanajan eupana hade, atawa nu nguseupna geus maher kana moal beubeunangan. Dina usum saperti kitu, moal aya lauk anu nyanggut.

Sabalikna mun keur usum macul, tandur, ngangler, atawa malik jarami, pikeun urang Ciburuy, Situ Ciburuy bias diandelkeun, eta teh nepi ka kiwari. Mun di imah pabeasan geus koredas, tinggal mawa sair, useup atawa sirib, tangtu korang atawa koja bakal pinuh ku lauk. Tapi kituna teh ngan pikeun urang Ciburuy, da kanu lain warga ti dinya mah, kadang-kadang ngabulasin.

Sagigireun ti eta, aya pantrangan nu teu meunang dipilampah, nyaeta teu meunang ngomong sompral. Saperti nu kaalaman ku sobatna Abah Ence sebut bae ngarana Jang Lele, “manehna teu percaya kana pamali, waktu keur nguseup nyarita saengabna “mana karuhun Ciburuy teh, aing hayang neuleu” ngomongna bari awong-awongan. Sakitu geus dielingan eh.. lain nurut kalah ngahajakeun, na atuh teu kanyahoan puncungul teh lauk gede, mumbul ka luhur sahibas cai, cenah mun geus ditembongan dedemit lauk Ciburuy, bakal aya mamala. Enya bae, saminggu ti harita manehna unggah bale watangan, kalibet kana raja pati, diberok aya kana dua taunna,” ceuk Bah Ence nu ti mimiti lahir nepi ka ayeuna teu incah balilahan di kampung Ciburuy.

Kajadian lianna, aya budak pamuda ngadon curak-curak sisi situ, bari nginum alkohol, ngomongna sompral bari jeung ngabaribinan, kabejakeun balikna cilaka, motor nu ditumpakana katabrak treuk nepi kahanteuna.

Mun tea mah karuhun Situ Ciburuy, nepi ka danget ayeuna kudu wae diruat ku “ketuk tilu” sarta teu bisa diganti ku kaset, sigana, dangiangna moal ngarangrangan kawas kiwari. Ku kasenian ketuk tilu sigana bakal nambah pangirut wisatawan. ***


Kampung Kuta Pantrang Nanggap Wayang

Maret 12, 2010

Ku Nana Munajat

Ku sabab bareto panganten awewe diiwat ku dalang wayang, atuh ti harita karuhun Kampung Kuta ragrag ucap, cadu di lembur nanggap wayang.

Kampung Kuta sacara administratif kaasup ka Desa Pasir angin, Kacamatan Tambaksari, Kabupaten Ciamis. Lemburna teu pati lega, kitu deui jumlah pendudukna. Kahirupan wargana tina tatanen jeung nyadap kawung. Nu ngatur kahirupan warga, keur kapentingan pamarentahan diatur ku RT, RW jeung Kepala Dusun, sedengkeun urusan adat dipupuhuan ku Kuncen jeung kepala adat.

Sanajan Kampung Kuta teu pati anggang jeung lembur sejenna nu aya di wewengkon Desa Pasir Angin, tapi boh wangunan imah atawa tradisi kahirupan masarakatna nenggang ti nu lian. Nurutkeun Pupuhu adat Kampung Kuta, unggal lengkah urang Kuta kudu anut kana tatali karuhun, saperti ngadegkeun imah, tatanggapan, asup ka leuweung tutupan, jeung ngurebkeun mayit.

Wangunan Imah

Dina ngawangun imah teu meunang make bata, jeung semen, rahabna kudu ngagunakeun kai, jeung awi. itu deui hateup imah kudu make kiray atawa injuk kawung. Oge teu meunang dipaseuk ku paku nu dijieun tina beusi, atawa waja. Ku kituna sangkan bahan keur piimaheun tetep nyampak, unggal warga mun ngabogaan anak, sapoe sanggeusna eta orok gubrag ka alam dunya, bapana kudu melak tutuwuhan pangpangna kai jeung kiray. Mun eta amanat karuhun dirempak bakal ngadatangkeun mamala ka pangeusi lembur. Kanu basangkal, hukumana daek teu daek kudu pindah ti eta lembur.

Nu aheng nyaeta waktu ngadegkeun imah, sakumna warga nu aya di eta lembur, sabilulungan ngilu aub ngawangun, sarta teu kaci meunang buruhan. Ngan tangtu bae nu boga imah kudu nyayagikeun kadaharan. Nu dibayar teh ngan ukur tukang. Naon pangna teu meunang make semen jeung bata, cenah baheula, karuhunna waktu munggaran ngabaladah atawa ngadegkeun lembur, kungsi ngadegkeun wangunan make bahan tina bata jeung semen. Sangkilang make tanaga ahli, eta wangunan teu ngadeg-ngadeg, malah ujug-ujug dor-dar gelap, padahal harita teh keur usum halodo. Kitu deui mun ngawangun jalan, pantrang make bahan tina semen jeung aspal.

Sedengkeun alesan hateup imah teu meunang make kenteng, sabab kenteng mun geus peupeus teu bisa balik deui jadi taneuh, hartina bakal ngotoran eta lembur.

Salian ti eta arsitek imah kudu make suhunan panjang, cindekna teu meunang make pola wangunan leter l atawa leter U, sarta teu meunang nyanghareup ka beulah wetan.

Tatanggapan

Dina hal tatanggapan, boh nyunatan, boh ngawinkeun, atawa hajat sejenna, teu meunang nganggap wayang golek atawa wayang kulit. Nurutkeun Karman, nu jadi sababna patali jeung kajadian nu tumiba karuhunna. Baheula waktu buyutna nanggap wayang, aya kajadian nu ngageunjleungkeun, acara hajat ngadadak kiruh, alatan panganten awewe diiwat ku dalang. Eta kajadian mangrupa wiwirang di kolong catang, nya gede nya panjang. Tah ku ayana kajadian sarupa kitu, ragrag pacaduan, sakumna urang Kuta teu meunang nanggap wayang. Kasenian nu sok biasa dijadikeun media upacara hajatan nyaeta tayuban, reog jeung seni terebang.

Leuweung Tutupan

Umumna kaayaan leuweung nu aya di wewengkon tatar Sunda geus burindil, tutuwuhana corengcang alatan loba dijarah ku leungeun-leungeun jalma nu teu boga tanggungjawab. Padahal unggal leuweung geus ditangtayungan ku undang-undang.

Tapi anehna teh mun leuweung dijaga ku pamali sok walagri, saperti leuweung tutupan atawa leuweung larangan nu aya di Kampung Kuta. Eta leuweung nu perenahna aya di tapel wates Jawa Barat jeung Jawa Tengah tara kagunasika ku leungeun-leungeun manusa. Unggal warga Kuta atawa warga nu aya di sabudeureun eta leuweung teu wani ngaganggu eta leuweung, cenah sieun kabadi.

Ti mimiti asup ka eta leuwuung tartib pisan, kahiji teu meunang make dadampar suku (sapatu, sendal jeung sajabana), sabisa-bisa kudu nyeker, sarta samemehna kudu ngumbah suku heula. Salila aya di jero leuweung teu diwenangkeun ngaheot, nyiduh, kiih sok komo bubuang kokotor mah, oge teu meunang miceun runtah sambarangan,kakadekan katut ngadurukan.

Mun ngarempak eta aturan, bakal aya mahluk leuweung nu bakal ngerewed jalma nu teu tuhu kana pamali tea. Leupas tina aya euweuhna mamala, ku ayana pamali saperti kitu kaayaan leuweung kajaga kabersihanana, moal aya kajadian leuweung kahuruan saperti nu kaalaman leuweung di tempat lian, jeung salawasna tutuwuhan nu aya di eta leuweung bakal tetep walagri.

Ngurebkeun Mayit

Mun urang laha-loho ka Kampung Kuta moal manggihan astana atawa kuburan. Ti baheula mula, urang Kuta tara pirajeuneun ngurebkeun mayit di lemburna. Mun pareng aya nu kakapatenan katembong kacida riweuhna, sabab kudu ngurebkeun layon ka tempat nu rada jauh, nyaeta tonggoheun lembur, aya meureun tilu kilo mah. Malah aya nu dikurebkeun peuntaseun Walungan Cigalontang. Atuh waktu ngagotong pasaran teh kudu ngaraas heula walungan.

Ceuk Karman, lemburna ngan keur jalma hirup, ulah ngubur bugang naon bae, kaasup mayit, cenah sangkan eta lembur beresih, anggang tina panyakit, pangpangna aya amanat ti karuhun nu ngaharamkeun aya astana di lemburna. Mun dirempak, cenah mah sapangeusi kampung bakal katarajang panyakit nu hese piubareunana.

Ngaruat Lembur

Dina sataun sakali, sabada panen atawa saencanna mitembeyan warga Kampung Kuta sok ngayakeun upacara ruat bumi, eta hajat lembur mangrupa sukuran ka Gusti Nu Murbeng Alam, nu geus mere kanikmatan ku mangrupa hasil tatanen nu mucekil. Saencanna prung hajat, kuncen lembur jarah heula ka leuweung tutupan, sarta ngiriman ka karuhun, sangkan ditarima iman Islamna. Dina prungna acara dibuka ku tutunggulan, ngiriman, jeung dipungkas ku pintonan seni tayuban.***


Nurul Hikmah (1)

Maret 12, 2010

Ka Alloh abdi nyalindung, tina panggodana setan.
kalayan asma Nu Agung, Alloh Anu Welas Asih.

-Alloh-

1. ALLOH ANU MAHA UNINGA

  • Alloh Nu Maha Uninga, kana sadaya dawuh-Na,
    mungguhing urang manusa, wajib kedah percantenna.
  • Kana Qur’an ulah hamham, ulah waswas ragu-ragu,
    upami urang mihamham, tangtos urang buntu laku.
  • Sadaya umat Pangeran, kedah kenging tuduh jalan,
    nu mawi lumungsur Qur’an, pikeun tuduh jalan iman.
  • Tawisna nu takwa to’at, yakin ayana aherat,
    solatna teh tara pegat, ku Alloh tangtos dirahmat.

2. SILIH BAGI REJEKI

  • Mun urang nampi rejeki, rejeki pabagi-bagi,
    sasama ge kabagean, rejeki silih agehan.
  • Jelema nu iman mu’min, panceg percaya tur yakin,
    kitabulloh nu baheula, eta ge dawuh Mantenna.
  • Jelema nu iman mu’min, yakinna aenal yakin,
    yen engke teh hirup deui, bakal deuheus ka Ilahi.

3. PITUDUH TI ALLOH SWT

  • Mungguhing nu iman takwa, kenging pituduh Mantenna,
    hirupna kenging panungtun, henteu lesot ti panuyun.
  • Eta teh bagja utama, rahmat teu kinten ageungna,
    mulus salamet hirupna, kenging pituduh Mantenna.
  • Nu kitu hirup rahayu, kenging pituduh lumaku,
    moal sasar katambias, moal hamham moal waswas.

4. ULAH NGABEDUL

  • Jelema anu mantangul, hirup nyuruntul ngabedul,
    hese dibere pepeling, langlang-lingling lir teu eling.
  • Mangeran kana napsuna, ngagugulung kahayangna,
    aturan kabeh dirumpak, ngaruksak jeung ngagalaksak.
  • Lajeng ku Alloh ditutup, kalbu dibulen dirungkup,
    hatena teh ditulakan, pangreungeuna dicocokan.
  • Batin jadi kurunyinyi, tebih ti hidayah Gusti,
    cilaka estu cilaka, jalma nu kitu lampahna.

5. GANCANG OMEAN

  • Seueur pisan kajantenan, ngaku-ngaku panceg iman,
    padahal gagaleongan, kaimanan reureundahan.
  • Sering pisan kaalaman, pura-pura ngaku iman,
    ari lampah euwah-euwah, kitu salah kieu salah.
  • Lamun nyieun kasalahan, pek omean gagancangan,
    gancang menta dihampura, ka Alloh Maha Kawasa.
  • Kitu lampah sasab pisan, tetela nipu sorangan,
    tapi tong peunggas harepan, nu salah gancang omean.

6. SIPATNA JELEMA ANU MUNAPEK

  • Jalma munapek sipatna, mun leukeun nitenanana,
    sok resep nyieun alesan, keur nutupan kasalahan,
  • Kasalahan diteumbleuhkeun, geugeuleuh dika-baturkeun,
    hatena pinuh werejit, kotor jeung pinuh rurujit.
  • Mun hareupeun ngomong hade, tukangeun mah ngalelewe,
    nu kitu tong jadi sobat, sabab mindeng ngahianat.

7. ULAH JALIR JANGJI

  • Lamun urang gaduh jangji, kade ulah lanca-linci,
    subaya kedah cumponan, sabab eta kahormatan.
  • Jelema nu jalir jangji, eta teh sami saharti,
    reujeung ngaruksak pribadi, henteu ngajenan ka diri.
  • Nu teu pageuh kana jangji, nu kitu munapek pasti,
    hirupna moal jamuga, bakal pinanggih tunggara.

8. NGAJAGA LETAH

  • Kade jaga eta letah, sabab mindeng mawa salah,
    seukeutna leuwih ti pedang, raheutna matak gudawang.
  • Loba nu meunang cilaka, lantaran tina ngomongna,
    ngomong teu dipikir heula, tangtu hanjakal ahirna.
  • Ngomong ngabuih ngabudah, mindingan lampah nu salah,
    ngaku-ngaku iman takwa, padahal reka perdaya,
  • Iman ukur kaheureuyan, kawas bunglon lolondokan,
    kitu peta salah pisan, kudu gancang dijauhan.

9. ULAH NGAHEUREUYKEUN AYAT

  • Mangkade ulah mokaha, ngaheureuykeun pidawuh-Na,
    dipake ocon guguyon, kitu peta estu awon.
  • Jalma ngaheureuykeun ayat, moal pinarinan rahmat,
    jeung moal kenging sapa’at, sabab ngaheureuykeun ayat.
  • Ayat teh dawuhan Gusti, lenyepan mangka kaharti,
    sangkan urang ulah rugi, hirup jadi ngandung harti.
  • Ayat ulah diheureuykeun, kuduna teh dihartikeun,
    sangkan hirup ulah rugi, tur kenging rido Ilahi.

10. PALITA ANU TEU CAHAYAAN

  • Kuma pibakaleunana, lamun pareng hiji mangsa,
    urang teh nyeungeut palita, tapi teu caang sinarna
  • Kotret deui cekres deui, ngahurungkeun korek api,
    pareum deui pareum deui, poek deui poek deui.
  • Rajeun palitana hurung, tapi kalah tambah bingung,
    sabab cahayana musna, poek mongkleng buta rata.
  • Kitu minangka misilna, nu munapek ibaratna,
    lolong lahir jeung batinna, sasab dunya aheratna. (Hanca)

Smansalingga '82

Media Komunikasi dan Silaturahmi Alumni SMA Negeri I Sumedang Angkatan 1982

Ikuti

Get every new post delivered to your Inbox.