Kagembang ku Tahu Sumedang


Diropea Tina Tulisan DHIPA GALUH PURBA

NYARITAKEUN dunya pariwisata, moal leupas tina urusan nu patula-patali jeung beuteung (baca: kadaharan). Méh saban wewengkon, pasti boga ciri has kadaharan istiméwa séwang-séwangan. Contona mah upama nyabit-nyabit ngaran kadaharan dodol, tangtu bakal inget ka Garut. Puguh baé lain hartina euweuh dodol jieunan wewengkon séjén di luareun Garut. Loba pisan dodol-dodol nu sumebar di pasar, kalawan dijieunna lain di Garut, malah di Dépok ge loba dodol mah, komo mun seg manjing lebaran. Tapi angger baé, anu kakoncara mah dodol Garut. Teu béda jeung tahu sumedang, pémpék Palémbang, Markisa Medan, galéndo Ciamis, hui Cilembu, taleus Bogor, tauco Cianjur, jeung sajabana.

Rupaning kadaharan nu kakoncara téh, tétéla bisa jadi sabangsaning iklan haratis pikeun ngawanohkeun hiji wewengkon. Malah teu saeutik, pangjurung laku para wisatawan mancanagara atawa wisatawan nusantara téh, awahing ku panasaran hayang ngasaan kadaharan kadaharan nu kakoncara téa. Ku ayana kitu, puguh baé kadaharan téh minangka bagéan tina poténsi wisata anu kudu dipiara kalawan daria.

Sangkan henteu barieukeun teuing nataanana, kuring rék milih salah sahiji kadaharan anu kacida raketna jeung kuring. Sabada diteuleuman, diimeutan, tug nepi ka nyawang ka mangsa tukang, moal salah deui anu pangraketna téh: tahu. Aya hadéna nulis dina basa Sunda, da moal kudu riweuh upama sakali mangsa rék nulis kecap: nyaho. Contona, kuring nyaho yén tahu téh kacida nikmatna. Upama ditulis ku basa Indonésia mah, tangtu bakal kieu: saya tahu bahwa tahu itu sangat nikmat.

Tahu. Ti mimiti inget kumelendang di alam dunya, kuring leuwih tiheula wawanohan jeung tahu, batan dodol, pémpék, donat, coklat, jeung sajabana. Najan lembur téh rada anggang ti Sumedang kotana, tapi asa mindeng pisan indung kuring milih tahu keur deungeun sangu. Malah satungtung diurus kénéh ku indung, alhamdulillah tacan kungsi sakali-kali acan ngalaman dibéré chicken naget pikeun deungeun sangu.

Geus puguh deungeun sangu téh tahu, ana jig ka sakola, sup ka warung, kop deui kana géhu (togé jeung tahu, dibulen tarigu). Ti mimiti nyorang SD, SMP, SMA, nepi ka kuliah, ngalanggan jajanan téh pasti géhu. Iwal ti regana kahontal ku pésak, katambah deui létah kuring mémang geus kacanduan ku géhu. Kajeun hot dog regana leuwih mahal, da kuring mah bakal kumétap kénéh kana géhu. Sakalieun rada incah tina géhu téh, paling ogé kana baso tahu, kupat tahu, atawa tahu gejrot. Angger-angger kénéh tahu.

Ka dieunakeun sok kerung jeung rada hémeng, upama jajan géhu di warung. Ongkoh géhu, tapi kabuktianna mah euweuh togéan. Aya kalana diganti ku bihun, wortel, emih, atawa ukur tahu dibulen ku tarigu. Padahal ari ngaranna mah angger wé géhu. Untung pisan, kuring tara hayang protés. Babaturan kuring ogé, jempling wé “dibobodo” ku nu dagang téh. Rék naon baé baturna, satungtung aya tahuan mah, tetep baé géhu. Tapi duka teuing, upama sakali mangsa tahu-na anu diganti atawa dieuweuhkeun mah. Bisa jadi, kuring moal daék nyebut géhu, lamun anu dibulen ku tarigu téh ukur togé, wortel, bihun, emih, jeung sajabana. Lebah dieu, kabuktian yén tahu leuwih nangtukeun kalumangsungan géhu, dibandingkeun jeung togé—najan togé disebut pangheulana: togé-tahu.

*

MALEM Kemis, tanggal 11 Méi 2005, aya talk show, anu digelar rampak gawé antara Komunitas Gerbang Unpad, Huria Mahasiswa Antropologi, jeung Jaringan Kekerabatan Indonésia. Demi jejer anu dipadungdengkeun téh taya lian perkara Tahu Sumedang, kalayan dijudulan: “Andai dia Tahu”. Anu kapeto jadi panyaturna aya tilu urang, nyaéta Hawé Setiawan, Setiaji, jeung Zarkasih, kalawan panumbu caturna Bérby (mahasisiwi geulis, urang Bangka asana mah).

Dina éta riuangan, Hawé ngasongkeun panyawang ngeunaan tahu anu geus jadi idéntitas kasundaan, hususna Sumedang. Ceuk Hawé, di Sumedang perelu dipikiran sangkan diwangun arca tahu. Tahu Sumedang leuwih suksés ngawanohkeun Sumedang, sanajan dibandingkeun jeung Séksi Humas Pemkab Sumedang.

Kaitung panjang rupaning dadaran Hawé ngeunaan tahu téh. Tapi kuring ngajenghok, basa Zarkasih nétélakeun yén kacang kadelé anu dijieun Tahu Sumedang téh mana horéng meunang ngimpor ti Jepang. Daék teu daék, kuring kudu percaya, da puguh Zarkasih mah sapopoéna ogé mémang icikibung di dunya tahu. Sebut baé, Zarkasih téh salahsahiji pangusaha Tahu Sumedang nu kaitung suksés.

Sajeroning ngasaan Tahu Sumedang jieunan Zarkasih, pikiran jadi mancawura ka mana karep. Kaya kieu mah, palangsiang isuk jaganing géto, teu pamohalan lamun Tahu Sumedang bakal kasilep ku Tahu Jepang. Apan kiwari ogé, bahan dasarna geus ti Jepang. Naha di lemah cai Pasundan nu kakoncara subur makmur, kalah meuli kacang kadelé ti Jepang? Lebah dieu, urang perelu maluruh kalawan daria, naha lahan tatanén di Sumedang anu legana 1.521,95 km téh, geus béak kaléléd ku jalan tol jeung real estate? Atawa mémang di antara 997.000 urang Sumedang, geus mumul melak kacang kadelé? Saliwatan, kuring sok rajeun nengetan para nonoman di pilemburan, anu leuwih reueus ngojég batan bobolokot di kebon atawa di sawah.

*

UPAMA cék Hawé Setiawan tahu téh minangka salahsahiji idéntitas kasundaan, kuring ogé mémang boga pikiran ka dinya. Tapi aya deui tambahna. Kuring boga pamadegan, yén Tahu Sumedang téh minangka hiji tanda raketna duduluran antara urang Sunda jeung Tionghoa. Pangna kitu, apan nu mimiti boga ideu nyieun tahu téh taya lian Ong Kino, urang Tionghoa nu ngumbara di Sumedang. Satuluyna disambung ku budakna, Ong Bung Keng, kira taun 1901 nepi ka 1993. Sajabana ti Ong Bung Keng, aya deui sawatara ngaran nu sarua ngamekarkeun usaha tahu, nyaéta Ong You Kim (Ukim), Ko Aniw, Ko Lento, Ko Jung Gong, jeung Babah Hek. Kilang kitu, ari anu popilér mah tetep baé Tahu Ong Bung Keng. Upama sakali mangsa ngaliwat ka Kota Sumedang, aya hadéna nganjang ka Jalan 11 April Nomor 53 (baheula mah Jl. Tegal Kalong, Kelurahan Kota Kaler). Pasti manggihan hiji plang ngajeblag, anu unina: “Tahu Bungkeng, Perintis Tahu Sumedang Sejak 1917“.

Dumasar kana sababaraha sumber anu bisa dipercaya, kaasup ngayakeun wawancara langsung ka praktisi tahu, mimitina mah ngaran tahu téh nyaéta tou fu. Pangna jadi tahu, lantaran diluyukeun jeung létah urang Sunda. Tapi aya deui carita nu sumedar, yén gumelarna ngaran tahu téh raket patalina jeung Pangéran Soeria Atmadja, Bupati Sumedang taun 1928. Harita, Pangeran Soeria Atmadja kataji ku tou fu buatan Ong Bung Keng. “Ngeunah tahu téh…” kitu saur Pangéran Soeria Atmadja. Anu antukna ti harita pisan, tou fu robah ngaran, jadi tahu.

Ku popilérna Tahu Sumedang, tangtu mawa berekah ka masarakat Sumedang. Kiwari, loba home industry anu ngokolakeun tahu, boh warga Sumedang atawa Tionghoa. Kapasitas produksina nepi ka 8,2 ton saban taun, kalayan ngahasilkeun duit Rp 11,5 miliar. Perkara tahu mah, mémang tacan aya nu bisa ngungkulan Sumedang.

Sawatara waktu kaliwat, Tahu Sumedang dicatet ku Musieum Rékor Indonésia (MURI), minangka tahu pang panjangna. Tahu Sumedang dicatet dina nomer rékor 1.506, sanggeus nyieun tahu anu panjangna 81 Meter, lébar 34 cm, jangkungna 5 cm, kalayan méakkeun 7,5 kintal Kadelé. Éta tahu nu ngageunjleungkeun téh dijieun ku 150 urang praktisi tahu, ti 20 pausahaan tahu di Sumedang. Tahu Sumedang ngungkulan rékor saméméhna dicangking ku Kabupatén Tegal (10/04/05), kalayan panjangna 43,5 Méter. Hartina, Sumedang geus suksés nyepeng rékor tahu pangpanjangna jeung rékor tahu pangbadagna, anu dicatet leuwih tiheula, taun 2004.

*

NILIK kasuksésan Tahu Sumedang, tangtu baé aya sawatara catetan anu perelu dipikiran ku lembaga atawa instansi nu patali jeung widang pariwisata. Pangpangna mah kuring manghariwangkeun Hak Kekayaan Intelektual (HKI) direbut ku urang deungeun. Komo deui sanggeus kacang kadelé-na ngimpor ti Jepang.

Nyarita perkara pariwisata, tangtu nyarita “kemasan”. Pihak pamaréntah kudu nyiar tarékah sangkan henteu kapiheulaan ku kaum kafitalis, dina raraga ngundakkeun “harga jual” tahu. Kamajuan jaman, teu bisa disingkahan deui, geus bisa ngarobah cara nyawang rupaning perkara, utamana anu nerekab ka para nonoman. Upama para nonoman ngarasa éra atawa géngsi meuli tahu di warung leutik—komo ti tukang dagang asongan, tangtu bakal béda lamun sakali mangsa tahu téh disalin jinis siga kadaharan nu nyampak di McDonald.

Kareueus para nonoman kana tahu, perelu diundakkeun deui. Kawasna kagiatan sobat-sobat di Unpad bisa dijieun conto pikeun para nonoman séjén, sangkan bisa ngajénan kana kadaharan lemah cai sorangan. Sabisa-bisa ma, para nonoman téh sing bisa “idéntik” jeung Tahu Sumedang, lain jeung Dunkin Donuts.

Lebah dieu, merelukeun rampak gawé ti rupaning unsur pamaréntah jeung masarakat. Patani mah tos diécéskeun tugasna, mikiran pepelakan kadelé, sangkan henteu kudu ngimpor ti Jepang. Lembaga kapariwisataan ogé, atos écés. Atuh komo deui diréktorat jéndral HKI. Tug nepi ka lembaga kaséhatan, teu meunang cicingeun. Lembaga kaséhatan ulah bosen ngadadarkeun pentingna nuang tahu. Apan tahu téh mibanda protéin nu kacida gedéna, malah satata jeung kualitas protéin hewani. Sakumaha anu bisa ditengetan dina NPU (net protein utility), yén sabagéan loba protéin tahu bisa mangfaat pikeun kabutuhan awak, kurang-leuwih 65 persén.

*

KURING moal ngarasa éra, upama aya nu nyebut “generasi tahu”. Mémang bener, kuring mah loba ngadahar tahu—sajabana ti sangu. Kacida ngahaturkeun nuhun ka para praktisi tahu, anu teu weléh satia nyadiakeun kadaharan murah tur ngandung giji. Tukang nyieun tahu, salah sahiji nu milu ngaréalisasikeun Undang-Undang Nomor 7 Tahun 1996, anu di antarana nétélakeun yén kualitas pangan anu dikonsumsi téh kudu nyumponan sababaraha kritéria. Di antarana aman, ngandung gizi, jeung bisa kahontal regana ku masarakat.***

Tinggalkan Balasan

Isikan data di bawah atau klik salah satu ikon untuk log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Logout / Ubah )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Logout / Ubah )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Logout / Ubah )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Logout / Ubah )

Connecting to %s

Ikuti

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: